Help

Met deze knop komt u in de inhoudsopgave.
Hier kunt u direct naar een specifiek thema of pagina.
Met deze knoppen kunt u door de pagina’s heen bladeren
Met deze knop gaat u in één keer helemaal terug naar boven
Doormiddel van deze knop bent u deze help pagina aan het bekijken.

2018

Dit hoofdstuk biedt een vooruitblik naar nieuwe strategische thema’s. Sommige thema’s zijn nog noties, andere thema’s zijn al verder uitgekristalliseerd naar gerichtere toekomstverkenningen. Deze longlist vormt de basis voor verkenningen van nieuwe vraagstukken in de komende jaren.

TOTSTANDKOMING LONGLIST 2018


Een longlist uit begin 2017 is aangevuld met nieuwe mogelijke thema’s. Deze aanvulling is geïnspireerd door de drie onderzoeksprogramma’s van het Domein Onderzoek en publicaties van diverse kennisinstituten en -platformen. Deze instituten en platformen zijn geselecteerd op basis van hun autoriteit op verschillende domeinen. Het gaat daarbij om de domeinen opgenomen in de DESTEP methode voor omgevingsanalyse, te weten: demografisch, economisch, sociaal-cultureel, technologisch, ecologisch en politiek-bestuurlijk. Het werkprogramma en de publicaties van (zowel nationale als internationale) organisaties werkzaam op deze domeinen zijn het afgelopen half jaar gevolgd.
Nationale organisaties:
CBS, CPB, SCP, Kennisplatform Integratie & Samenleving, Rathenau instituut, Planbureau voor de Leefomgeving, MVO Nederland, Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, Raad voor het Openbaar Bestuur, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, PolitieAcademie, Programma Handhaving en Gedrag, TNO en de WRR.
Internationale organisaties:
EU (Fiscalis programma), IMF, OESO, IOTA, Gartner, Forrester.

Aanvullend hierop zijn diverse toekomstverkenningen en omgevingsanalyses geraadpleegd van het Ministerie van BZK, PWC, Rabobank, VNG en de Belastingdienst (afdeling EHI). Uit de geraadpleegde publicaties en plannen zijn onderwerpen gedestilleerd die relevant lijken voor toekomstig beleid.

De huidige longlist is tot stand gekomen in een aantal reviewrondes. Een eerste lijst van potentiële thema’s is verder geselecteerd, aangepast en gegroepeerd op basis van de inbreng van onderzoekers van Domein Onderzoek met diverse specialisaties. Een volgende versie is gemaakt op basis van de inbreng van verschillende strategische gesprekspartners binnen de Belastingdienst. De aldus ontstane versie van de longlist is hieronder opgenomen.

De potentiële thema’s zijn geordend in zes groepen: Daarmee staan ze op volgorde van oriëntatie op de buitenwereld naar oriëntatie op de binnenwereld van de Belastingdienst.

OMGEVING IN BEWEGING


Economische innovatie

De opkomst van de deeleconomie (Airbnb, Snappcar), internetplatformen (Marktplaats) en online werkaanbod (Uber, Deliveroo) resulteert in een toename van alternatieve vormen van inkomen en handel. Deze interneteconomie kenmerkt zich door diens flexibele, vluchtige en internationale karakter. Wat zijn mogelijke gevolgen van deze ontwikkelingen voor compliance, uitvoering, handhaving en dienstverlening? Wat zijn handelingsperspectieven voor de Belastingdiensten?

Superdiversiteit en niches

In de afgelopen decennia heeft onze samenleving zich ontwikkeld van een redelijk homogene, geordende en stabiele samenleving naar een samenleving met enorme variëteit en diversiteit. Ze wordt complexer en in veel opzichten gefragmenteerder. Wat zijn de gevolgen en betekenis hiervan voor de Belastingdienst?

Fraude en ontduiking

Vele vormen van fraude, ontduiking en criminaliteit zijn bekend. Met veranderingen in de samenleving, nieuwe technologische mogelijkheden en de opkomst van internationale criminele netwerken ontstaan nieuwe varianten van fraude en ontduiking. De Douane en FIOD zijn belangrijke partijen in het mitigeren van deze problematiek, in samenwerking met vele andere partijen. Welke ontwikkelingen en fenomenen kunnen voorzien worden op langere termijn? Welke nieuwe opsporings- en handhavingsactiviteiten worden mogelijk danwel wenselijk? Hoe krijgen we meer zicht op wat we nog niet weten?

Fiscale dienstverlening in beweging

Fiscaal dienstverleners spelen een grote rol in het voldoen aan belastingverplichtingen en vormen een belangrijke component in de handhavingsstrategie van de Belastingdienst. Binnen deze bedrijfstak speelt veel: samenstelwerkzaamheden, boekhouden en het doen van aangifte worden steeds verder geautomatiseerd, aflatende kwaliteit van de controles van accountants, de ontwikkeling van auditbots, blockchain en juridische expertsystemen en de opkomst van nieuwe spelers. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor het speelveld van de toekomst?

Klimaatadaptatie

Aanpassing aan en aanpak van verandering in klimaat hebben brede maatschappelijke consequenties. Ieder huishouden en bedrijf zal hiermee ook in fiscale zin te maken krijgen via energietransitie, circulaire economie en aanpassingen in fiscale regelgeving. Welke aanpassingen en gevolgen zijn denkbaar op fiscaal gebied en bij welke actoren? Welke scenario's kunnen voorzien worden vanuit het perspectief van de Belastingdienst?

FISCALE WETGEVING


Wisselwerking met wetgever

Als uitvoerder en handhaver van wet- en regelgeving doet de Belastingdienst veel kennis op van belemmeringen van wet- en regelgeving. Toezichthouders kunnen de functie vervullen die eerder werd bepleit door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid: reflecteren. Welke mogelijkheden (aanvullend op de uitvoeringstoets) en grenzen zijn er als signaleerder?

Fiscale complexiteit

Complexiteit beïnvloedt de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van regels. Complexiteit als determinant van compliance krijgt steeds meer aandacht in de wetenschappelijke literatuur. Welke bronnen en vormen van complexiteit zijn er? Bv. wet- en regelgeving, inrichting processen. Wat is de winst die met vereenvoudiging is te bereiken? Welke radicaal andere benaderingen zijn er? Op welke terreinen liggen deze en op welke wijze zijn ze te behalen?

Legaltech

Door de online beschikbaarheid van regelgeving en rechterlijke uitspraken alsmede ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie, ontstaan er nieuwe computersystemen die kunnen assisteren of zelfs besluiten op juridisch gebied. Wat betekent dit voor de totstandkoming van wetgeving, juridische werkzaamheden binnen de Belastingdienst en de legitimiteit daarvan?

MENS EN SYSTEMEN


Sociale en ethische gevolgen van technische innovaties

De technische mogelijkheden voor het benutten van data nemen snel toe. Verschillende innovaties (bv. kunstmatige intelligentie, blockchain, big data) bieden allerlei kansen. Daarbij is veel aandacht voor het technisch realiseren van deze mogelijkheden en de effecten daarvan op voorziene doelen als naleving. Innovaties zijn echter niet puur technisch in hun effecten en de randvoorwaarden voor succes zijn ook niet puur technisch. Wat betekenen dergelijke innovaties op lange termijn voor de wijze van organiseren, medewerkers, belastingplichtigen en ketenpartners? Wat zijn ongewenste en gewenste neveneffecten? Wat mag, wat niet en welke waarden en belangen spelen er?

De menselijke maat in massale processen

De kerntaken van heffen en innen zijn binnen de Belastingdienst georganiseerd als in stukken geknipte en (steeds verder) geautomatiseerde processen. Deze beweging is ook zichtbaar in de dienstverlening en toezicht. Hoe verhouden massale processen zich tot de ruimte om rekening te houden met de individuele situatie en behoeften van burgers en bedrijven, bv. in schrijnende situaties, bij samenloop met andere instanties of bij speciale doelgroepen? Wat zijn de ervaringen van betrokkenen? Welke dilemma’s zijn er en in hoeverre is het wenselijk en mogelijk om ruimte te scheppen voor individuele aandacht?

HANDHAVINGSSTRATEGIE


Technische innovaties en compliance by design

De ontwikkelingen in ICT gaan snel. Deze ontwikkelingen beloven veel nieuwe mogelijkheden voor de Belastingdienst qua handhaving en dienstverlening én voor andere actoren in het speelveld, zoals fiscaal dienstverleners. Denk hierbij aan geautomatiseerde boekhouding, auditrobots, blockchain, virtuele assistent. Wat zijn deze beloften en wat kunnen ze samen betekenen voor het speelveld?

No touch belastingen: naar een nieuw operating model?

Het wordt steeds beter mogelijk om belastingen geautomatiseerd af te handelen zonder dat burgers of bedrijven aangiften hoeven in te dienen. Welke toekomstige mogelijkheden zijn er voor radicale procesverandering? Kunnen we werken naar andere heffingstechnieken/-systemen? Wat betekent dit voor de toekomstige organisatie en zijn processen, toezicht, dienstverlening en medewerkers? En wat zijn mogelijke gevolgen en neveneffecten voor fiscaal dienstverleners, burgers en bedrijven?

Ontwikkelingen in strategie en beleid van belastingdiensten

De OESO schetst als ontwikkelrichting voor beleid en strategie: van output naar effect, van object naar subject, van repressief naar preventief. Dit heeft consequenties voor de benodigde kennis, organisatie-inrichting, samenwerkingsrelaties, verantwoording, dienstverlening etc. Waar staat de Nederlandse Belastingdienst? In termen van geformuleerd beleid en strategie alsmede de realisatie daarvan?

Ethiek en gewenst fiscaal gedrag

Wet- en regelgeving geven niet altijd een sluitend antwoord op de juistheid en wenselijkheid van fiscale keuzes. Denk aan het fenomeen belastingontwijking, maar ook aan overmatig strenge invulling van belastingregels door Belastingdienstmedewerkers of aan de invulling van pleitbaar standpunt bij fiscaal dienstverleners. De vraag is hoe de Belastingdienst zich kan verhouden tot ethische vraagstukken en verschillende invullingen daarvan. Wie/wat is het ijkpunt om te bepalen wat kan? Welke verschillen zijn er in de uitvoeringspraktijk? Welke rollen zijn mogelijk voor de Belastingdienst in het betrokken speelveld en de bredere maatschappij?

WENDBARE ORGANISATIE


Samenwerking in ketens en netwerken

Samenwerking vindt plaats in ketens van dienstonderdelen, met andere organisaties in Nederland en in toenemende mate ook met belastingdiensten uit andere landen. De rijksoverheid treedt steeds meer op als één partij. De interneteconomie en aanpak van belastingfraude en belastingontwijking (bv. BEPS) resulteren ook in internationale samenwerking tussen Belastingdiensten en in handelsketens, bv. door gegevensuitwisseling tussen landen en uitwisseling van personeel. Bij deze samenwerkingen doen zich verschillen voor in belangen, cultuur, regelgeving en systemen. Wat vraagt dit van de organisatie wat betreft vernieuwing in de wijze van samenwerken? Wat zijn de verschillende vormen van samenwerking en wat zijn aandachtspunten daarbij?

Lerende organisatie

Het is grotendeels ongewis wat de effecten zijn van ons handelen en daarmee is het een uitdaging om hierover te verantwoorden en daarvan te leren. Hoe kunnen we hierin als organisatie groeien? Welke mogelijkheden biedt een experimenterende en iteratief werkende benadering voor de strategie van de Belastingdienst? Welke rollen kunnen bv. beleids- en effectevaluaties en co-creatie met burgers en medewerkers hierin spelen?

Adaptief vermogen

De Belastingdienst moet zich voortdurend aanpassen aan nieuwe realiteiten en ontwikkelingen, zodat hij effectief blijft in het bereiken van zijn doelen. Daarbij staat de organisatie volop in de aandacht van politiek en media. Ook de komende jaren wordt de Belastingdienst geconfronteerd met vele ontwikkelingen, zoals wijzigingen in het belastingstelsel, de investeringsagenda, nieuwe technologische mogelijkheden, vergrijzing, etc. Wat vraagt deze dynamiek van de organisatie, naast strategievorming? Welke strategieën zijn er om als zeer grote organisatie voldoende en op tijd bij te sturen? Welke rol kunnen medewerkers hierin spelen?

ORGANISATIE EN MEDEWERKER


Arbeidsverhouding medewerker en organisatie

De huidige opvattingen over de verhouding tussen werkgevers en werknemers veranderen. De relatie wordt gelijkwaardiger en wederkeriger. De wensen van de werkgever ten aanzien van kennis en vaardigheden van de werknemer veranderen. Omgekeerd veranderen ook de verwachtingen van de werknemer ten aanzien van de werkgever. Hoe ziet de belasting-“ambtenaar” van de toekomst er uit? En hoe ziet de Rijksoverheid i.c. de Belastingdienst er uit? Wat mag de medewerker van de toekomst van de organisatie verwachten en andersom? Wat betekent dit voor de arbeidsverhoudingen?

Culturen binnen de organisatie

Grote organisaties zijn geen monocultuur. Ze bestaan uit verschillende groepen met een zeker wereldbeeld en set aan waarden. Denk binnen de Belastingdienst aan accountants vs juristen vs ICT-ers, jong vs oud, directie vs medewerker en aan verschillende regio’s. Wat is de impact van een cultuur op de organisatie en haar medewerkers? Wat is de wisselwerking tussen verschillende subculturen? Welke mogelijkheden en beperkingen zijn er vanwege cultuurverschillen? Wanneer, hoe en in welke mate kan een cultuur veranderd worden?

Tussen mens en machine

De belofte van systemen is dat het voortaan vanzelf gaat en dat ze het werk van mensen overnemen. Systemen zijn echter eindig in hun kunnen, ook als ze volautomatisch lijken. Er is wel degelijk mensenwerk nodig, met kwaliteiten als deskundigheid en sensitiviteit. Dat vraagt aandacht van organisaties voor de grenzen van systemen: waar houdt het systeem op en begint de mens? Wat betekent dit voor de Belastingdienst?

terug naar boven