Help

Met deze knop komt u in de inhoudsopgave.
Hier kunt u direct naar een specifiek thema of pagina.
Met deze knoppen kunt u door de pagina’s heen bladeren
Met deze knop gaat u in één keer helemaal terug naar boven
Doormiddel van deze knop bent u deze help pagina aan het bekijken.

Kennisagenda in perspectief

Het doel van deze Kennisagenda is richting geven aan de kennisontwikkeling van de Belastingdienst. Dit doen we door een aantal belangrijke thema’s te kiezen, waarbinnen we antwoorden willen vinden op de ‘grote vragen’ van de Belastingdienst. Ons perspectief is de lange termijn. De antwoorden voeden de strategische beleidsontwikkeling.
Deze tweede versie van de Kennisagenda presenteert een uitwerking van verschillende thema’s. De thema’s uit de eerste versie zijn verder aangescherpt en een aantal nieuwe thema’s is toegevoegd. De vragen zijn geformuleerd en uitgewerkt samen met externe kennispartners.
De thema’s zijn niet willekeurig gekozen, maar hebben een relatie met de maatschappelijke opdracht van de Belastingdienst als uitvoerder en handhaver van fiscale wet- en regelgeving.

Om de opdracht blijvend adequaat en vertrouwenwekkend te kunnen uitvoeren voor het perspectief van de compliance, is nieuwe kennis nodig over houding en gedrag van burgers en bedrijven. Voor het perspectief van de rechtmatigheid is kennis nodig over juiste en gelijke behandeling van belastingplichtigen. En het derde perspectief, dat van de uitvoerbaarheid, is gebaat bij kennis over de mate waarin dit efficiënt en effectief kan.
Via leiderschap en vakmanschap vindt deze nieuwe kennis zijn weg naar de praktijk. Soms zijn de thema’s direct aan één van de perspectieven te relateren, soms aan meerdere.

Compliance

De algemene beleidsdoelstelling van de Belastingdienst is compliance. Dat wil zeggen dat burgers, bedrijven en instellingen hun wettelijke verplichtingen nakomen op de terreinen waar de Belastingdienst verantwoordelijk voor is. In beleidsstukken van de Belastingdienst wordt compliance omschreven als ‘de bereidheid van burgers en bedrijven om hun verplichtingen na te komen’. De term bereidheid geeft aan dat de Belastingdienst streeft naar een situatie waarin belastingplichtigen uit zichzelf hunverplichtingen nakomen.

Op het fiscale vlak kunnen de volgende verplichtingen voor burgers en bedrijven worden onderscheiden: het registreren voor belastingplicht, tijdig, juist en volledig aangifte doen en tijdig betalen. Worden belastingregels volledig nageleefd dan zal er aan belastinggeld in de staatskas binnenkomen zoals door de wetgever is bedoeld. Alhoewel voor Belastingdienst/Toeslagen en Douane nog andere wettelijke verplichtingen gelden, is ook hier compliance de doelstelling.

Instrumenten


Alle activiteiten en inspanningen van de Belastingdienst houden (direct of indirect) verband met het realiseren van de compliance-doelstelling. Dat geldt voor zowel de massale processen, dienstverlening als toezicht. De massale geautomatiseerde processen dragen bij aan het snel en adequaat verwerken en afhandelen van grote aangifte- en gegevensstromen. Communicatie en dienstverlening zijn gericht op het informeren, overtuigen en ondersteunen van belastingplichtigen. De Belastingdienst heeft daarnaast specifieke bevoegdheden die de dienst verder in staat moeten stellen de doelstelling te behalen. De Belastingdienst kan informatie opvragen, controles uitvoeren en – indien fouten zijn geconstateerd – corrigeren en sancties opleggen.
Antwoorden vinden op de ‘grote’ vragen van de Belastingdienst
De Belastingdienst kent daarmee een grote verscheidenheid aan instrumenten en mogelijkheden voor interventie. Een basale vraag voor de organisatie is hoe, bij wie en in welke situatie inspanningen het gewenste resultaat opleveren.

Strategie


In lijn met de wetenschappelijke inzichten en theorieën, hanteert de Belastingdienst een strategie waarin zowel dienstverlenende elementen, als repressieve elementen een plaats hebben. Bij de keuze voor de inzet van (combinaties van) instrumenten wordt aangesloten bij de situatie, de houding en het gedrag van belastingplichtigen. In de literatuur wordt deze strategie aangeduid met de term ‘responsief handhaven’. De gedachte achter responsief handhaven is dat er begonnen wordt met ondersteuning en stimulering. Pas wanneer belastingplichtigen zich niet gedragen conform de regels wordt er stapsgewijs geëscaleerd naar een steeds dwingender aanpak. Het startpunt is vertrouwen en alleen belastingplichtigen die niet positief reageren krijgen te maken met een meer intensieve, en meer kostbare, behandeling.
Om efficiënt en effectief te kunnen handhaven is kennis nodig van:
Deze kennis helpt bij de vormgeving van effectieve en efficiënte behandelvormen, interventies en de keuze van in te zetten handhavingsinstrumenten.
Compliance – als algemene doelstelling – speelt een rol in alle kennisthema’s in de Kennisagenda en verbindt deze met elkaar. Voor de kennisthema’s geldt dat er kennis en inzichten binnen de organisatie voorhanden zijn en zijn te vinden in de (wetenschappelijke) literatuur. Tegelijkertijd geldt echter ook dat er nog grote kennislacunes zijn en dat onderzoek een belangrijke bijdrage kan leveren aan het vergroten van de kennis of om de kennis toepasbaar te maken voor de Belastingdienst.

Rechtmatigheid

Rechtmatigheid is het resultaat van een objectieve beoordeling van besluiten. Het is een juridische term die aangeeft dat een handelwijze in overeenstemming is met het geldende recht. Er is sprake van rechtmatigheid wanneer zowel het uiteindelijke inhoudelijke resultaat, als de procedure die gevolgd is om te komen tot het besluit, in overeenstemming zijn met het recht. Binnen de fiscaliteit betekent rechtmatigheid dat de Belastingdienst binnen zijn wettelijke bevoegdheden handelt en zijn taken op het gebied van de fiscale rechtshandhaving adequaat uitvoert.

Voor de aanvaarding van de belastingheffing door de burgers is van groot belang dat daarbij sprake is van rechtszekerheid, rechtsgelijkheid en (juridische) doelmatigheid. Burgers verwachten immers dat het recht en zijn toepassing voorspelbaar is (rechtszekerheid), dat mensen gelijk worden behandeld (rechtsgelijkheid), en dat er in de toepassing van het recht naar wordt gestreefd om de bedoeling van de wet te realiseren (juridische doelmatigheid).

Procedurele voorschriften


Naast inhoudelijke regels omvat het belastingrecht ook procedurele regels waarmee de omgang tussen Belastingdienst en belastingplichtigen wordt gereguleerd. Rechtmatigheid vereist dat ook deze procedurele voorschriften worden gerespecteerd. Bekend is dat wanneer de Belastingdienst de voorgeschreven procedures correct toepast en belastingambtenaren in hun handelen respect tonen voor de burgers de aanvaarding van de besluitvorming door de Belastingdienst toeneemt. Dit draagt bij aan het vergroten van de compliance.

Uitvoerbaarheid

Uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving raakt iedereen die met de regelingen te maken heeft: burgers en bedrijven, maar ook de overheid zelf. Regelgeving heeft alleen het beoogde effect als het wordt geïmplementeerd. Dat vraagt aanpassing en invoering van complexe ICT-systemen, soms onder grote tijdsdruk. Naast het beoogde effect kan uitvoering van regelgeving leiden tot, soms ongewenste, neveneffecten zoals verzwaring van administratieve lasten voor burgers en bedrijven. De kosten voor burgers, bedrijven en overheid zijn van invloed op de doelmatigheid van wet- en regelgeving.
Burgers verwachten rechtszekerheid, rechtsgelijkheid en doelmatigheid
De Belastingdienst heeft een complexe toezichthoudende functie waarbij grote hoeveelheden gegevens worden verwerkt uit onder meer aangiftestromen. De massaliteit maakt de inzet van geautomatiseerde hulpmiddelen noodzakelijk. Ook belastingplichtigen maken gebruik van automatisering, die veelal vervlochten is met de primaire administratieve systemen van de organisatie. Een belangrijk aspect van uitvoerbaarheid is dan ook de mogelijkheid van de betrokken partijen om veranderingen in regelgeving en in de ondersteunende administratieve processen goed, snel en efficiënt door te voeren. Dat geldt niet alleen in de handmatige processen, maar ook in de ondersteunende informatievoorziening.

Samenwerking


De vraag neemt toe naar eenduidige interpretatie van regelgeving en eenduidige specificaties van systemen voor gegevensuitwisseling. De kwaliteit en effectiviteit van de uitvoering zijn gebaat bij een goede samenwerking van alle partijen. Naast communicatie over het ‘wat’, is in toenemende mate communicatie over het ‘hoe’ van belang. Zo wordt gewerkt aan nieuwe implementatieoplossingen voor regelgeving.
De Belastingdienst is een organisatie met ervaring in complexe uitvoeringstrajecten van wet- en regelgeving in een ingewikkelde maatschappelijke context. Door die kennis te combineren met recente inzichten uit wetenschapsgebieden zoals ICT, bedrijfskunde, organisatiekunde en sociale wetenschappen, kan de dienst samen met ketenpartners en klanten, de uitvoerbaarheid van regelgeving verbeteren.

terug naar boven